چې ما د ژو ند تر خي ټو لی په لند یو سره ز غملی ، چې د ژو ند تر خی شیبی مې ډ یره خوا شینه کړی بیا داسی نا ري وهم :
چې خدای قا ضی ورځ د معشر شی
زه به ټکس د بی کسی ور مخکی کړ مه
د عزا یل نه مې ګیله شی
څوک د حوس به پا لنګ نه کړی یر غلو نه
مر ګیه دا دی ښه کار نه دی
ځوا نان روان کړی ناوې کو نډی شی مینه
عا لمه ما ته په ژړا شی
د یار په مر ګ با ندې مې ډ یر ژړلی دینه
ز ما قسمته ملا مته
ولی د کړل د ا ځل په ورځ عر ضو نه
د شهید مر منې پلو پور ته کړ د سترګو اوښکی یې په زاړه پړو نی پا کې کړی :
مر ګی له ما نه مسا فر دی
ژوند را ته اور دی په لمبو مې سو زو ینه
توري کو څی به کړمه سپینی
وردګی ناوې دمړه په پت کې مر ینه
بلی خور چې مړه یې د ډیری مودی مسا فر و داسی ناری یې راته وو یلی :
د مسا فر لا لی لپاره
خدایه بیړۍ وچلوی په در یا بو نو
مسافري په جمعه زړه کړه
پښتنې ناوې د پښتون عزت سا تینه
مسا فری د په کا لو شوه
منګل دی ډکه شه چې ژر را شی مینه
یو مې نیستې بل بی کسی ده
نیستی خو ښه ده بی کسی مې ژړه وینه
یوی بلی مر منی چې ځوان زوی یې له لا سه ور کړی وه داسی غړا نګي وو یلی :
زو یکه ولاړی زه دی پر یښوم
ما یې کو ژدی ته کات کول زر ین شا لو نه
زوی مې په داسی ځوا نې لا ړو
د زړه په سر با ندې مې وشول ګذارونه
د ځوا نې مر ګ دی مبا رک شه
زو یه ملنګه دی په قبر نا سته یمه  (۱)7[7] 
د قدر د شپی دود او  سندري :
د قدر د شپی دود داسی دی ، چې د ما ښام ډوډۍ څخه ورو سته نجو نکیا نې (نجو نې ) سره غو ډیږی ، بیا یوه نجلۍ چې ددوی په نظر د ښو ګړو وړو خا ونده او با ادبه وې په ګډه سره ناوې کوی
       دی انجلۍ ته ښي جا مې ور اغو ندې ، بیا منګی را اخلی په هغه کې تر نیما یې اوبه اچوی ، ناوې انجلۍ هیڅ خبري نه کوی ، شال ور باندې پروت وې ، منګی یې مخی ته ایښی وې ، راغلی پیغلی خپل بنګړی ، سیخان ، ګو تمې او نور شیان بکې اچوی ، نجو نې دریا وې ورته وهې او داسی سندري وایې :
ښې شپې بزرګې تا به څوک ر ڼا کوی
ښې نجو نې واده شوې وړې خوب زنګوي
بیا فا لونه اچوی :
که پا لیز دی درګی درګی
پشی نا سته پټې ستر ګې
بیا ناوې په منګی کې لاس کوی ، هر څه چې په لاس ور غلل را با سی یې په نو بت سره ، هره یوه پیغله دا کیسی ورته وایې ،دوی د فال تعبیر تر ینه اخلی او وایې :
که ګل دی د سنځلی
دی لا یق د پیغلې نجلۍ
بیا چې ددوی د ټو لو سر کښه وې هغه داسی وایې :
پلا نکی د کلی میره پلاره مې ودوه
شا قدره ښه شپه را غله خدایه مه یې لنډوه   (۱)
8[
د مور او ما شوم د فرا نګو سندري :
پښتنې میندي خو تل کو ښښ کوې ،چې خپل  بچې په خو ږو او شیر ینو الفا ظو سره په خبرو را ولی او د اسلا م او افغا نې کلتور په پتمنه ر ڼا کې یې وروزی . د مور غیږه هغه خوږ ټال دی ، چې ما شوم پکې د ناز ارام کوې .
همدا رنګه دوردګو میندې هم په لو مړۍ قدم کې د الله ذکر ور ښیی او په ډیره خوږه لهجه داسی د خوب نغمې ورته وایې :
اه ، للو للو ،     پشی مه را ځه د غرو ،        پلا نکی خان داسی بیده ده ،      لکه ګو ډۍ د رانجو .
مه راځه د غرو پشۍ ، پلا نکی نا ست پر بلۍ ،          سر یې ایښی پر شړۍ ،  تکه سپینه ګلا لۍ
پلار یې تللی دکا نو ته
ورته را به وړی خو لۍ
ا لا الله  تو بې لا الله ،     تو بیل و زنګیدا ،      نه یې شاخ را ما تیده ،      نه یې ګل ورژ یده
د پا ڼو شریې  نګی شو ،   مو مینا نو واور یده ،      مو مینان په ثنا که شول ،  د خدای نوم یې یا دوا،          د پا سه را غلل دوه مر غان ،      ژ یړی  ژ یړی غاړی  ،     بخمل بخمل څنګو نه ،
په څنګو کې کتا بو نه ،  کتا بو کې دوه دا نې ،     هغه د خدای نا مې ،    زه دی ځار شم کلمې ،
په جنت کې مې ځای وکا ،    پا ک رسول ته ور نیژدی ،    لا الا الله محمد رسو لا الله
ولسی ادب د ټو لنی ژو ند هغه انځور دی ، چې ټول ما نا وې اړ خو نه سړی ته ور ښی ، ددی په ارز ښت با ندې پو هیدل یوه ډیره ضروری خبره ده .
       زه د وردګو په ډیرو کلو کې وګر ځیدم دا ځکه ، چې د یوې خوا زما لپاره یو سیل علمې و ،له بلی خوا مې د خپل ولا یت او سیمې د میندو استعدادونه و لیدل او و یاړ پری کوم ، چې دوی د خبل ژوند ښادۍ ،غمو نه په څمګه ښکلیو او خوږو سندرو سره بیا نوی دا ددوی یو قوی احساس دی .
      هری یوی مور ته به چې کینا ستم داسی سندري به یې ویلی چې زما قلم ورته عا جز و ، نو ما به  څو ،څو تری د نمو نې په تو ګه ولیکلی ،خو دا راته جو ته شوه ،چې د نا لو ستو حلکو په وینا وو با ندې کار کول ډیر ضروری دی ،کخ سړی ملا ور ته وتړی کتا بونه به ور باندې ډک کړی .
د قلم خا وندان خوخپل اثار لیکلی ،خو با ید د نا لو ستو نکو سره ژوندي مر کي وشی ، چې کله میندي مری څه وخت وروسته د هغه هر څه له مینځه ځی ، نو د پښتو ژ بی د هر یوه مخصیل که نا رینه وې که ښځینه لپاره د اولسی ادب لیکل او با لل یوه ضروری دنده بو لم ،چې له یوی خوا د خ
بلی سیمی حال او احوال ځا نته حا صیل کړی ، له بلی خوا پښتو ادبیا تو ته لو یه پا نکه وروبښی .
په در نښت   اسماعيل پاڅون